Tarihi

Pomaklar en genel tanımıyla ‘pomakça’ konuşan, slav kökenli Balkanlarınbeş ülkesine(Bulgaristan-Yunanistan-Türkiye-Makedonya-Arnavutluk)yayılmış müslüman bir azınlıktır.

Balkan tarihininkarışıklığınında mirası olarak Pomaklar’ın kesin ve uzlaşılan bir kökentespiti her ne kadar yapılamamışsa da (slav kökenli olmaları konusundabir fikir birliği mevcuttur), tarih kitapları arasında geçen ve gözdenkaçırılan bir gerçeklik vardır. Bu da yıllardır söylenen (Türk resmisöylemi) Pomaklar’ın Peçenek-Uz-Kuman Türklerinin devamı olduğunu boşaçıkarmaktadır .Bu da daha Balkanlara Türk göçü (10.asırdaki) yaşanmadanönceki büyük Slav göçüdür.

Bu göçler esnasında balkanlaraBulgar kavimleriyle birlikte ve akraba olan bir başka kavim Ekslavonlaryerleşmiştir ve yerleştikleri bölge yıllar sonra Pomaklar adıyla çıkangurubun anavatanı sayılan Rodoplar bölgesidir.

Ekslavonlarincelendiğinde günümüzdeki Pomaklarla dil,kültür,fiziksel özellikbakımından tıpatıp aynıdırlar. Ekslavonların adının hiç geçmemesininsebebi balkanlara geldikleri gibi Bizansa karşı savaş yürütmüşolmalarından kaynaklanıyor.

Daha sonraki süreçlerde dinselolarakta ortodosk hıristiyanlardan uzak bir inanış içerisine(bogomolizm) girmiş olmalarından kaynaklı kendi soydaşlarınca biledüşman ve yok edilmesi gereken bir kavim olarak görülmüştür.Bunlarınsonucunda da tarih kitaplarına hiç geçirilmemiş adeta yok sayılarak yokedilmek istenmistir.Taki Osmanlının bölgeye gelmesine kadar bu süreçböyle geçmiştir.

Bu süreç içerisinde Bulgarlaşma sürecinegirilmiştir. Fakat eksik kalmaktadır ve bu süreç krize girdiğindeOsmanlının balkanlara gelmesiyle daha da derinleşerek kırılma noktasıoluşmuş oldu. Ana kütle olarak Ekslavon kavmi olmak üzere bir Pomakgrubu ortaya çıkmaya başladı.

Böylesi süreçler kartopugibidir. Küçük bir çekirdek yuvarlandıkça büyür gayrı memnunları dayanına çeker., Gayrımemnuniyet eskiden gelebileceği gibi bazıları içinçok sonralarıda ortaya çıkar. Osmanlı döneminde islamlaşmanınavantajları Bulgarlık açısından yeni bir gayrımemnuniyet zeminidir.

Hazırdazaten yeni ismiyle bir Pomak(Ekslavon kavmi) oluşumu vardır ve bu yenigayrımemnuniyetsiz kesimi de içerisine çekerek büyür.Özellikle Lofçayöresi Pomakları buna en gözel örnektir kanımca. Çünkü yaşayışları vedilleri farklı, hayvancı olmaktan çok tarımcıdırlar. KuzeyBulgaristandaki köyleri dere yataklarındaki verimli arazilerde çokönceden beri tarım yapıyorlardı. Bundan dolayı hayvancı Rodop halkındanfarklıdırlar.

İşte bu kartopu gibi yuvarlanış, büyüme vebalkanlardaki bütün gayrımemnuniyetsizlerin bir Pomak kütlesi etrafındabirleşmesi günümüzde yapılan köken tartışmalarını da çıkmazasokmaktadır.Nedeni ise her kesimin(Bulgar-Türk ve Yunan) pomaklarıniçine baktığında kendine dayanak çıkartacak malzemeler bulabilmesidir.Bir de buna devletler arası politik entrikalarının da girmesiyle dahada karmaşık hal almıştır.

Bir Bulgar yazarı rahatlıklaPomaklar içinde eriyen müslüman Bulgarlardan yola çıkarak tüm Pomakkütlesine Bulgar damgası vurmaktan rahatsızlık duymaz. Yine Yunanlılar,Pomakların içinde erimiş olma ihtimali yüksek olan eski traklarınvarlığından yola çıkarak Yunan kökenli sayabilmektedir ve Türktarihçileri ilk önce bulgarlaşan fakat Osmanlının gelmesiyle bundansıyrılıp Pomak kütlesine katılan Peçenek-Kuman-Uz kütlesine dayanarakPomakTürkleri diyebilmektedir.

Bu kısa girişten sonragünümüzde neler dendiğine bir göz atmak gerekiyor ,ama yukarıdakiyaptığım kısa açıklama doğrultusunda yorumlayarak... Şimdi Pomaklarkimdir sorusuna çeşitli kaynakların verdiği cevaplara bir göz atmakgerekirse:

1-İngiliz Balkan azınlıklar uzmanı HughPoulton:Bulgar Müslümanlarının dini bir azınlık olduğunu,ana dil olarakBulgarcayı konuşan, fakat islami geleneklere bağlı Slavik Bulgarlarolduklarını yazmaktadır.

2-F.Kanitz;’’Pomak’’sözcüğünün Slavca‘’pomoçi’’(yardım etmek)fiilinin ‘’pomagaçi’’(yardımcı) biçimindengeldiğini ve Pomaklar’ın Osmanlı akıncı beylerine yerel savaşlarda vefütühatlarında devamlı olarak ‘’yardımcı’’lık yaptıkları için bu adıaldıklarını ileri sürüyor. Pomagaçi, Balkan lehçesinde ‘’pomağa’’,dahasonra ‘’Pomak’’ şeklini almıştır.

3-Ischirkoff ve F.Bayraktareviç: Pomaklar’ın yoğun yaşadığı Rodoplar’da halkın,kendisiniAchiryani veya Agaryani diye adlandırdıklarını yazıyor.(Türkiyede deTrakya bölgesinde Agren Pomak ları adıyla anılan bir pomak kesimimevcut). Bu sözcüklerin Bulgarca’da hiçbir anlamı yok. Ama Milattanüç-dört yüzyıl önce eski Yunanistan’da yaşayan bir etnik grup;’’GrekAgriyani’’ olabilir. Pomakça’daki sözcüklerin yalnızca yüzde 5’iYunanca’yı içeriyor.

4-Bulgar edebiyatında önemli bir yeriolan Veda Slavena adlı aserlerdeki öykülerin birçoğu, Rodoplarhavzasında geçiyor ve Pomaklar’ın eski Trak kavimlerindengeldikleri,inançları,gelenekleri anlatılıyor. Trakya’ya adını verenTraklar, MÖ 2000-3000 yıllarında bu bölgede kabileler halindeyaşıyorlardı.

5-Genel Türk resmi tarhihçileri ve milliyetçigörüşler pomaklar’ın XI . ve XII . yüzyılda Ukrayna ve Romanyaüzerinden Balkanlara inen Kuman ve Peçenek Türkleri’nin soyundangünümüze uzanan bir geçmişi olduğu savunulur. Günümüzdede yazılarında‘’Pomak Türkleri’’ adlandırması kullanılır.

Görüleceği üzere çok karmaşık bir hal alan Pomaklar’ın köken tartışmaları uzun sürecek bir konudur.

Burdaasıl dikkat edilmesi gereken tek bir konu vardır aslında Pomaklar’ınbinlerce yıl önceki kökenlerini araştırılırken günümüzde Pomak’lık vede Pomakça dili bu tartışmalar çerçevesinde kaybolmakta ve hattabilinçli olarak kaybedilmeye çalışılmaktadır.

Elbetteki butürlü çabalar sonuç almayacağı gün gibi ortadadır, günümüzde Pomaklardiye bir grup vede Pomakça diye konuşan birileri var mı buna bakmakbunu esas almak gerekir.

Dil ve yaşadığı coğrafya bakıldığındavede fiziksel özelliklerden tutun da gelenek göreneklerin çoğunluğuslavik özellikler taşıdığı görülecektir. Bu çerçevede şu türyaklaşımlarda mevcuttur: ‘’Pomaklar slav asıllıdır" iddiasını kabuletmeden önce çok daha fazla bilgiye ve kanıta ihtiyacımız var ‘’deyimitamamen ters.

İşin gerçeği şu(Türkiye de) bazı Pan-Türkistmilliyetçi yazarların iddiaları bir yana; bölgedeki ülkelerin tamamı veTürkiyedeki akademik kaynaklar başta olmak üzere dünyanın bütün ilerigelen akademik kaynakları Pomakların Slav asıllı müslümanlaşmış birgrup olduğunu peşinen kabul ettiği halde,süreç tam tersine ilerliyor.Pomakların slav asıllı,balkanlı bir topluluk olduğuna ilişkin delillersüratle ortadan kayboluyor,kaybediliyor.

Dilleri

Pomaklar’ın konuştukları dil bir Güney Rusça'nın ağızlarından biri olarak kabul edilmektedir. Her ne kadar bilimsel amaçla değil de politik amaçlarla pomakların dili Bulgarca'nın bir ağzı ya da Antik Yunanca orijinli kabul edilse de Pomak Dili üzerine yeterince yapılmış biraraştırma yoktur. Ancak eldeki araştırmalar dilbilgisel ve tümce bilgisel anlamda Slav Dili olduğunu göstermektedir. Bir dil nekadar yabancı dilde kelime olursa olsun o kelimeler o dilin dilbilgiselkurallarına göre muamele görürler mesela çanta (ki bu kelime Türkçe'de Bulgarca'da ve Pomakça'da kullanılır.) kelimesinin çoğulu Türkçe'de ve Türki Dillerde çantalar şeklinde olurken Slav Dilleri'nde çanti şeklinde olmaktadır. Bir dilin herhangi bir aileye ait olmasında etkili olan faktör kelimelerin orijini değil dilbigisel, biçimsel kurallardır.

Pomakça'da harf yapısı aynı Bulgarca'da olduğu gibidir. Kril Alfabesi ile yazımı daha kolaydır. ya-ts-ch gibi seslerin karşılıkları genellikle Latince tek kelime ile ifade edilemez.

Sayma Sayıları

enni/edin/adin (1)
dve/dva (2)
tri (3)
çetri (4)
pyat (5)
şest (6)
sedem (7)
vosem (8)
devyat (9)
desyat (10)

edinnaysi/enninaysi/adinnaysi (11)
dvenaysi (12)
trinaysi (13)
çetrinaysi (14)
petnaysi (15)
şestnaysi (16)
sedemnaysi (17)
vosemnaysi (18)
devyatnaysi (19)
dvedesyat/dvatsat (20)

tridesyat (30)
çetridesyat (40)
petdesyat (50)
şestdesyat (60)
sedemdesyat (70)
vocemdeset (80)
devedesyat (90)
sto (100)
hilyada (1000)

Pomaklar müslümanlardırlar ve boşnaklar gibi slavdırlar. Müslüman kimlikleri pomakları türk tanımlaması içine itmiş ve genel olarak yine kendi istekleri ile türk kimliğini benimsemiştirler. Osmanlının ümmet anlayışı ile balkanlarda müslüman ve türk kimliğinin tanımlanması eşdeğer olduğu için türk kökenli sayılmayan boşnak, pomak, arnavut, makedon ve bunun gibi etnik unsurlar gayrimüslim olan diğer ırkdaşları tarafından horlanıp kötü muamelelere hatta katliamlara tabi tutulmuştur. Osmanlı imparatorluğu ise en kötü yıllarında dahi bu insanları sahiplenmiştir işte bu yüzdendirki Türkiyede yaşayan pomaklarise kökenleri ne olursa olsun sözde türk milliyetçiliği taslayanlardan daha çok ülkesini seven ve sahip çıkan bir etnik kimlik olarak ortaya çıkmıştır. Burada saygı duyulması gereken husus ise zamanında osmanlının hoşgörüsü ve idaresidir ki ve balkanlarda hala aranmaktadır.

Bulgarların genetik yapısı

%30 Proto-Bulgar(türk)
%28 Slav
%20 Trak
%10 Oğuz(türk)
%7 Kuman(türk)
%4 Peçenek(türk)
%1 Diğerleri

Pomakların genetik yapısı

%47 Slav
%18 trak
%16 proto-bulgar(türk)
%12 kuman(türk)
%6 Peçenek(türk)
%1 Diğerleri

Yukarıdaki verilen datalar resmi ednap (avrupa dna profil bankası) verileridir.

500 yıl osmanlı egemenliğinde kalmış etnik oluşumunda türk kavimlerininde bulunduğu bildirilen bulgarların arasından müslüman çıkmaması mantıklımı? Bilim adamlarını aklı selime davet ediyorum.

Bazı Kelimelerin Pomakça Karşılıkları [değiştir]

POMAK=YARDIMCI

az/ya=ben
ti=sen
toy/on=o,bu (erkek)
ta/ona=o,bu (dişi)
to/one=o,bu (nötr)
nie=biz
vie=siz
tie=onlar
mayka/mama=anne
vizo/tyalo=göğüs, sine
voda=su
myaso=et
yedana=yemek(isim)
yedat=yemek(fiil)
mumiçe=kız
Koçero=Yiğit
Pile=kuş
Kokoşka=Tavuk
petel=horoz
kuçe=köpek
kotka/koşka=kedi(dişi) kot=erkek
Çardar=Kulübe, Koliba,Çardak
momçe=oğlan
mumiçe=kız
byalo=beyaz
çevren/krasnıy=kırmızı
sin=mavi
jılt=sarı
zelen=yeşil
Zelnik=Zakkum
hubav=iyi
loşu/ploha=kötü
krasivıy=güzel
Kada=Kardeş
Kalinka=Kardeşlik
Kumpir=Patates
sam=olmak (1. tekil kişi için. İngilizcedeki gibi)(az sam Ahmet)
Si=olmak (2. tekil kişi için.İngilizcedeki gibi)(ti si Ahmet)
ye=olmak (3. tekil kişiler için )(to ye Ahmet)
sme=olmak (1. çoğul kişi için )(nie sme mujçina)
ste=olmak (2. çoğul kişi için. )(vie ste ofçar)
sa=olmak (3. çoğul kişi için. )(tie sa çanti)
hogan=ateş
daleçe=uzak
blizu=yakın
çujdi=yabancı
mayka/mama=anne
Magare=Eşek
başta=baba
kakvo=ne?

a şto=neden?
koga=ne zaman?
koy=kim?
kak=nasıl?
kolko=ne kadar?
kade/kıde/gıde=nerde/nereye
kaz(v)at=demek
pravat=yapmak
galem/obiçat/lyubat=sevmek
otvadat=gitmek
id(v)at=gelmek
gore/utgore=yukarısı
dolen=aşağısı
tam=orda
vikat=bağırmak
izgubit=kaybetmek
krastavitsa=salatalık
mlako/prasnik=süt
pomenit=hatırlamak
çeren=siyah
kon=at
goveydo=sığır
krava=inek
vol=öküz
big=boğa
tele=buzağı
ofçar=çoban
ofçaren=çoban köpeği
Malak=Camuz Yavrusu
Palak= Oğlak
koza=keçi
oçi/glaz=göz
vejdi=kaş
raka=el(bu kelime hem kol hem de el anlamına gelir.)
kraka=ayak(bu kelime de hem ayak hem de bacak anlamına gelir.)
glava=kafa
umrat=ölmek

pamoşç=yardım
pak=yine
siçki=hepsi
milo= Zavallı
Peçka= Soba, Kuzine
piron=çivi
Şıptarka/mlad=Küçük
slama= Saman
Şuta=kel
Pesna=Türkü/şarkı
malko=az
nulagucok
dete=çocuk
jına=kadın
muj=erkek
çakat=beklemek
gün=den
sabah=utra
akşam=veçer
gece=noş/noşt
yarın=utre/zaran
dün=vçera
neşto=şey/birşey
neznam=bilmiyorum
znam=biliyorum
Turski=Türk
Pomatski=Pomak
Sirene=Peynir
Katık=Ayran
Etuva=Burada
Oti=Neden,Niçin
Kadesi=Neredesin
pravda=Gerçek
Yelâ=Gel
Riba=Balık
Prau=Yün,İplik
vol/goveydo/glupav=salak
meçka=ayı
rabotat=çalışmak
sluşat=dinlemek

(pomakça) Koyi si lafiş li? =(türkçe) kiminle konuşuyorsun? Türkçe"laf" kelimesi slavca 2. şahıs eki olan "ş-sh" eklenip yine slavca "li"soru takısı getirilerek cümle halini almıştır. Akademik incelemeleregöre pomakçada bulgarcada olduğu gibi çok sayıda türkçe kelime vardır.Türkçe kelimelerin çok sayıda olması o dilin türkçe olduğunu göstermez.Dilbilimciler eski pomakçayı(orijinal) pomakçayı slav dil gurubuiçersinde incelemektedirler. Erimeye yüz tutmuş ve politik oyunlarladövülen bu toplumun dili bulgaristanda tam anlamıyla bulgarca olmuş,türkiyede ise kısmen türkçeleşmiştir.

Bazı pomakça günlük konuşma örnekleri:

Kuga şa se vidime pak.....Yine Ne zaman görüşeceğiz?
Utre moje da si vidim...Yarın görüşürüz
Koya tazi jına?...Bu kadın kimdir?
koy si?...Kimsin?
kak ste?...Nasılsınız?
Kak moga da utide faf tselo?...Köye nasıl gidebilirim?
Kuga otvadiş?...Ne zaman gidiyorsun?
Kak tebe/teba zavut?/kakse kazuvaş/kak to ime/Kak teba vikatse(sa)? ...Adın ne? Kak vas zavut?/kak ste kazuvay/kak vas vikatse(sa)?...Adınız nedir?
menya zavut mehmet/ime to mi mehmet/kazvat mne mehmet/menja vikat Mehmet...Adım mehmettir

Bulgarca ve Rusça bir örnek : Ne Yapıyorsun? Kakvo praviş(Bulgarca)Şto ti delayish? (Rusça) Pomakça Örnek : Ne Yapıyorsun? Kakvo praviş(pomakça)

Znayete li (vie) Pomatskiy?...Pomakça biliyor musunuz?
Razbirate li (vie) Pomatskiy?...Pomakça anlıyor musunuz?
Kolku godine ste (vie)?...Kaç yaşındasınız?
Ya(az) sam na 29(dvedesetidevet)godine...Ben 29 yaşındayım

1920 yılına kadar bulgaristanda bulgarca, kiril yazı ile beraberarap harfleriylede yazılmıştır. Osmanlı etkisi sadece arap alfabesiylekalmamış bulgarcada %35 gibi bir ağırlığa ulaşmıştır.

Yaşadıkları bölgeler ve nüfus

Türkiye

Pomaklar’ın Türkiye'ye gelişi 1878(eski takvime göre 1293 ve bu yüzden Türkiyede genelde 93 macırı adlandırmasıda yapılmaktadır) yılı Osmanlı-Rus savaşından sonra ve izleyen yıllarda yaşanan göçlerle yoğunluk kazanmıştır. Yerleşim bölgeleri ; Balıkesir/Gönen-Hasanbeyköyü(pomakköy) , Bursa, Çanakkale, Edirne, Lüleburgaz ,Babaeski ,Pehlivanköy, Alpullu , Katranca , Büyük Mandıra , İstanbul,Eskişehir Osmaniye Beldesi , İzmir , Kırklareli, KocaeliKonya, Kütahya, Samsun, Tekirdağ'Şalgamlı kasabası, Çerkezmusellim kasabası,Malkara Prafça(Çınaraltı köyü, Hayrabolu Popköy(Kabahöyük köyleridir

Bulgaristan

Pomaklar,Bulgaristan’da Smolyan ,Blagoevgrad ,Pazarcık, Velingrad, Razlog, Kırcali, Gotse Delcev bölgelerinde ve Mesta Vadisi, Rodop Dağları'nda sıkışık alanlarda yaşamakatadır.LofçaBölgesi civarında ise küçük Pomak grupları bulunmaktadır. Bununlabirlikte Pomakların %90’ı Rodop dağlarının güneyinde bulunmaktadır.Bulgar İçişleri Bakanlığının 1989’da Pomaklar için yaptığı çalışmada, nüfuslarının 268.971 ile toplam nüfusun %3’ünü oluşturduğunu ortaya koymuştur.

Makedonya

Makedonyada Pomaklar Berova, Debre, Manastır, Struga, Dolna Reka ve Üsküpcivarında yaşamaktadırlar. Nüfusları tam tespit edilememekle birliktetoplam 40.000 olduğu söylenmektedir. Gora, Makedonya'daki dağlık biralanın adı. Burada yaşayan insanlar da Goralı olarak anılıyor.Araştırmacı Erhan Türbedar'ın tespitlerine göre Makedonya'da Goralılardiye ayrı bir kavim bulunuyor. 1991'de yapılan son nüfus sayımına göreGoralıların nüfusu 40 bin civarında...

Arnavutluk ve Kosovo

Arnavutluk'ta Pomaklar genellikle Makedon sınırına yakın olan Golo Bardo,Gora ve Sredska Jupa civarında yaşamaktadırlar.Fakat bu güne kadarArnavutluk Pomakları hakkında çokta ayrıntılı araştırma olmamıştırhatta tamamen yok sayılmışlardır. Tahmin edilen nüfusları oldukça ilgiçekicidir. ÇünkÜ kaynaklar Arnavutluk'takiPomak nüfusunu 80.000-120.000 olduğunu tahmin etmektedirler.Kosova'daki Pomaklar yoğunluklar makedonya ve Arnavutluk sınırlarınayakın olan Dragas bölgesinde yaşamaktadırlar.Kullnadıkları dil pomakçaile %80 oranında benemektedir.Dilde Sırpça kelimeler çok fazla girmişdurumda.Fakat kendi dilerini hala yaşatmaktalar.Bölgede kendileri için3 farklı tanım tapılmaktadır.Türkler Türk kökenli olduklarını(müslümanoladuklarından dolayı),Sırplar 'müslüman sırplar tanımı,makedonlardamüslüman makedon tanımını kullanmaktadır.Kendileri bu tanımları kabuletmemektedir ve Goranlılar(yukarılı-dağlı kelimelerinen türeme) olarakanılmaktadır.

Diğer yerler

Tüm bunların yanında 1878 göçleri döneminde 1.000 ailenin İtalya'ya ve 1.000 aileninde İsviçre'ye göçettirildiği ve iskan edildikleri verisi mevcuttur.